پایگاه خبری روستای روئین
میزان مهاجرت داخلی و بیرونی در خراسان شمالی به نسبت دیگر استانهای کشور بیشتر است، مسئلهای که آسیبهای این حرکت اجتماعی را نیز به نسبت سایر مناطق بیشتر کردهاست.
به گزارش خبرنگار مهر، مهاجرت یکی از پدیدههای بحرانزا و مشکل آفرین در طی چند دهه اخیر به شمار میرود، به گونهای که شکل و فرم جوامع را دچار تغییرات اساسی کرده است.
این پدیده چه در داخل مرزهای یک کشور و چه در سطح بینالمللی در ابعاد و اشکال مختلف خود، به دل مشغولی سیاستگذاران و دولتها می افزاید و به همین دلیل نیز رویکردهای مختلفی در مواجهه با آن اتخاذ می شود.
به طور کلی واژه مهاجرت در مفهوم جابه جایی و انتقال جمعیت در مکان یا تحریک جغرافیایی جمعیت به کار برده میشود، اما مهاجرت در معنای عام عبارت است از ترک سرزمین اصلی و سکونت در سرزمین دیگر به طور موقت یا دائم و به معنای خاص نیز به نقل مکان انفرادی یا جمعی انسانها با تصمیم به تغییر محل اقامت و کار به طور دائم یا برای مدتی طولانی اطلاق می شود.
همچنین باید توجه داشت که مهاجرت در مفهوم جدید کلمه با کوچ مداوم انسان در جوامع ابتدایی و کوچ عشایری و همچنین حرکات جغرافیایی کوتاه مدت جمعیت مانند سفر یا مسافرت متمایز است و در مورد جمعیت هایی به کار می رود که نسبتا استقرار یافته اند.
خراسان شمالی و حکایت چمدان و کوله پشتی
سیدجواد رضایت کارشناس اتباع و مهاجرین خارجی استانداری خراسان شمالی در زمینه اشکال مختلف مهاجرت در استان در گفتگو با خبرنگار مهر، میگوید: یکی از شایعترین حرکتهای اجتماعی در خراسان شمالی مهاجرتهای فصلی- فردی است، در این نوع از مهاجرت شمار زیادی از مردم طبقه پایین که عمدتا در مناطق حاشیهای و روستایی قرار دارند به علل مختلف عازم کلان شهرها شده و در مشاغل غیر حرفه ای و کارگری مشغول می شوند.
رضایت می افزاید: مهمترین ویژگیهای حرکت اجتماعی مذکور این است که مهاجرت بیشتر در طبقه مردان انجام میشود به طوری که ۱۷ درصد از مردان و ۱۴ درصد از زنان استانهای مختلف در ایران، مهاجر بودهاند.
به گفته وی جوان گزینی، مجرد گزین بودن، همبستگی بین سواد و مهاجرت، مهاجرت فصلی و موقتی، روستایی بودن اکثر مهاجران و… از دیگر ویژگیهای این نوع از مهاجرت است.
رضایت اظهار میکند: در این مهاجرت اکثر مهاجران روستایی را دهقانان تهیدست و خرده پا تشکیل میدهند و علت مهاجرتها نیز مشکلات اقتصادی، اجتماعی و… است.
این کارشناس مهاجرت میگوید: شکل دیگری از مهاجرت که در خراسان شمالی طی دهههای اخیر افزایش یافته کوچ دسته جمعی روستاییان به مناطق شهری است، به گونه ای که با این مهاجرت دسته جمعی، نام منطقه شهری که مهاجران در آنجا ساکن شده اند به نام مبدا مهاجران مشهور میشود.
رضایت میافزاید: این مهاجران در حالی که در روستای خود تولیدکننده بودند با عزیمت به شهر، به مصرف کنندهای بزرگ بدل میشوند و در برخی موارد دیده شده که از جمعیت فعال در بخش دامداری و کشاورزی روستا، تنها چند پیرمرد و پیرزن و کودک به جا مانده است.
وی عنوان میکند: به طور کلی باید گفت که مهاجرت در خراسان شمالی به یک اپیدمی تبدیل شده و انگیزه کار و تولید و آبادانی در روستاها، جای خود را به کار در کارخانجات و کارگاههای شهرهای بزرگ داده است.
رضایت اظهار میکند: تقلیل جمعیت روستاها، تخلیه نیروی کار فعال و کار کن و مستعد، برهم زدن ترکیب جمعیت روستایی، دگرگونی قشربندی روستا، فروپاشی تدریجی کشاورزی روستایی، رویکرد کشاورزی دهقانی به کشاورزی تجاری و بازگانی، دگرگونی تدریجی چهره طبیعی روستاها و… از مهمترین نتایج این گونه از مهاجرت است.
به گفته این کارشناس، عکس این مسئله برای شهرهای مقصد نیز صدق میکند به گونهای که چهره شهرها به همان نسبت دچار بیقوارگی میشود.
مهاجرت نخبگان از خراسان شمالی
نخبگان در هر جامعه ای از تاثیر گذارترین اقشار جامعه هستند اما مهاجرت در این سطح نیز در استان خراسان شمالی شمالی نسبت به دیگر استانهای کشور از درصد بالایی برخوردار است، به گونه ای که اکثر تحصیل کردگان در مقاطع دکترا در علوم و فنون گوناگون بعد از پایان تحصیلات جذب دانشگاه ها، شرکتها، ادارات و وزارتخانه های مرکز کشور و خارج استان یا کشور می شوند.
عدم حمایت مسئولین، نامناسب بودن شرایط کار، برچسب خوردن های بی مورد، تخریب شخصیت، دخالت در امور شخصی آنان، انتظارات همشهریان و … از جمله عواملی محسوب می شوند که سبب شده تا مهاجرت نخبگان از این استان بیش از استان های دیگر باشد.
به هر روی باید گفت که مهاجرت چه در سطح نخبگان و چه در سطح توده ها، باعث می شود تا نیروهای مفید کاری منطقه استعدادهای خود را در خارج از استان مصرف کنند. در این راستا اجرای سیاستهای مهاجرتی که در کشورهای جهان اعمال می شود؛ در محدود و ممنوع کردن مهاجرت خالی از لطف نخواهد بود.
کارشناس اتباع و مهاجرین خارجی استانداری خراسان شمالی در این زمینه میگوید: اجرای سیاستهای اقتصادی مهاجرتی مربوط به تصمیم گیریهای اقتصادی دولت در خصوص سرمایه گذاریهای کلان برای مناطق روستایی، ارتقای سطح دستمزدها در مناطق عقب افتاده کشور، برنامه ریزی برای کاهش تمایزات شهر و روستا و همسان کردن زندگی در مناطق مختلف جامعه، بهبود شرایط زندگی گروه های کم درآمد و متوسط و خانه سازی برای آنان از جمله موثرترین این سیاستها است که موفقیت بیشتری در کشورهای جهان سوم در پیشگیری از انفجار رشد جمعیت شهرها داشته است.
سیدجواد رضایت با بیان این که مهاجرت پدیدهای بحران زا است که جوامع را دچار بی هویتی، بیقوارگی، ناامیدی و گسستگی خانوادگی میکند، اظهار میکند: مطابق آخرین اطلاعات به دست آمده از مناطق مختلف در خراسان شمالی، بیش از ۵۰ درصد نیروی کار این استان شش ماه از سال دور از خانواده در مهاجرت به سر می برند و در واقع این ۵۰ درصد از همان باقی مانده ای محسوب می شوند که در روستاها هستند.
به گفته این کارشناس سر و سامان دادن به بخش کشاورزی با داشتن دشتهای وسیع، توسعه دامپروری با داشتن نژادهای اصیل دامی، احداث و راهاندازی چاههای آب به صورت مشارکتی، دادن امتیازات دامداری صنعتی، ارائه موافقتهای اصولی جهت اکتشافات معادن، سدسازی، دعوت از سرمایهگذاران برای احداث کارخانجات تبدیلی، راه اندازی مراکز فنی و حرفه ای برای آموزش دانش آموزان روستایی و… از جمله مواردی است که مهاجرت را در سطح توده ها را کاهش خواهند داد.
رضایت میگوید: همچنین توسعه مراکز پژوهشی و دانشگاهی راه را برای برگشت نخبگان علمی و فرهنگی باز میکند و سبب میشود تا خراسان شمالی نیز به مانند دیگر استانها از نیروهای اصیل خود و کسانی که دلشان برای ولایتشان میتپد، استفاده کند.
